Από την παθητική καταγραφή στη θεσμική αντεπίθεση: Η παρέμβασή του Σωτήρη Μπαρσάκη στο 10ο Συνέδριο της ΠΟΕΣΥ
Το Σάββατο 14 Μαρτίου 2026, συμμετέχοντας ως εκλεγμένος αντιπρόσωπος στις εργασίες του 10ου Τακτικού Πανελλαδικού Συνεδρίου της ΠΟΕΣΥ, έλαβα τον λόγο για να αναδείξω το ίσως πιο υπαρξιακό ζήτημα που αντιμετωπίζει σήμερα ο κλάδος μας: τη βιομηχανία των καταχρηστικών αγωγών (SLAPPs) και τη στοχευμένη δικαστική παρενόχληση των δημοσιογράφων.
Η εποχή της απλής «θεωρητικής συμπαράστασης» και της παθητικής καταγραφής των διώξεων έχει παρέλθει. Όσο τα θεσμικά μας όργανα λειτουργούν απλώς ως παρατηρητές, ισχυρά οικονομικά και πολιτικά κέντρα θα συνεχίσουν να εκμεταλλεύονται τη θεσμική ασυμμετρία, επιδιώκοντας την οικονομική και ψυχολογική εξόντωση όσων ερευνούν και αποκαλύπτουν.
Στην ομιλία μου προς το Προεδρείο και το Σώμα του Συνεδρίου, τόνισα την ανάγκη να περάσουμε άμεσα σε μια έμπρακτη, θεσμική θωράκιση. Δεν ζητάμε να γίνουμε «ανέγγιχτοι», αλλά να πάψει η δημοσιογραφία να είναι το μοναδικό λειτούργημα χωρίς δικονομικά αναχώματα.
Οι τέσσερις κεντρικοί άξονες της πρότασης που κατέθεσα είναι:
- Νομοθετική καθιέρωση εγγυοδοσίας (Security for Costs): Ο ενάγων να υποχρεούται να προκαταβάλει τα δικαστικά έξοδα του εναγόμενου, κάνοντας την απόπειρα φίμωσης οικονομικά ασύμφορη.
- Προστασία από το Αυτόφωρο: Αναγνώριση του ίδιου δικαιώματος που έχουν οι δικηγόροι, ώστε οι δημοσιογράφοι να μην οδηγούνται στο τμήμα εν ώρα εργασίας για αδικήματα λόγου.
- Δημιουργία Αμοιβαίου Κεφαλαίου Νομικής Άμυνας: Ένα “War Chest” από την Ομοσπονδία (σε συνεργασία με τον ΕΔΟΕΑΠ) για την άμεση κάλυψη παραβόλων και αρχικών δικαστικών δαπανών των εγκαλούμενων συναδέλφων.
- Ένταξη στις Συλλογικές Συμβάσεις Εργασίας (ΣΣΕ): Υποχρεωτική και πλήρης νομική/οικονομική κάλυψη του συντάκτη από την εργοδοσία για ρεπορτάζ που δημοσιεύονται στο Μέσο.
Η σιωπή μας δεν πωλείται ούτε εκβιάζεται.
Διαβάστε παρακάτω το πλήρες κείμενο της ομιλίας μου:
«Θεσμική αντεπίθεση απέναντι στη δικαστική παρενόχληση»
Αγαπητοί συνάδελφοι, μέλη του Προεδρείου και του Σώματος,
Λαμβάνω τον λόγο ως εκλεγμένος αντιπρόσωπος γιατί πιστεύω ότι το 10ο Συνέδριό μας πρέπει να αποτελέσει το σημείο καμπής από τη θεωρητική συμπαράσταση στην έμπρακτη, θεσμική θωράκιση του δημοσιογράφου.
Το Παρατηρητήριο για τα SLAPPs που ήδη λειτουργεί είναι ένα πολύτιμο εργαλείο καταγραφής, όμως η καταγραφή από μόνη της δεν σταματά το χέρι εκείνου που υπογράφει μια καταχρηστική αγωγή. Οι διώκτες μας επενδύουν στη διαδικασία και όχι στο αποτέλεσμα. Γνωρίζουν ότι ακόμα κι αν κερδίσουμε τη δίκη μετά από πέντε χρόνια, θα έχουμε ήδη ηττηθεί οικονομικά και ψυχολογικά από το δυσβάσταχτο κόστος της νομικής μας άμυνας.
Πρέπει λοιπόν να μιλήσουμε για την ουσία: τη θεσμική ασυμμετρία. Σήμερα, ο νόμος επιτρέπει σε ισχυρά οικονομικά κέντρα να μας σέρνουν στα δικαστήρια χωρίς κανένα απολύτως ρίσκο για τους ίδιους. Η πρόταση που καταθέτω σήμερα στο Σώμα είναι να διεκδικήσει η ΠΟΕΣΥ τη νομοθετική καθιέρωση της εγγυοδοσίας του ενάγοντα (Security for Costs) ειδικά για υποθέσεις που αφορούν το δημόσιο συμφέρον.
Τι σημαίνει αυτό στην πράξη; Σημαίνει ότι όποιος αποφασίζει να ασκήσει αγωγή εναντίον δημοσιογράφου, θα πρέπει να υποχρεούται να καταθέτει προκαταβολικά ένα χρηματικό ποσό ως εγγύηση για τα δικαστικά έξοδα του εναγόμενου.
Και προσέξτε: αυτό δεν πρέπει να αφορά μόνο τις αγωγές των εκατοντάδων χιλιάδων ευρώ που γίνονται πρωτοσέλιδα. Πρέπει να καλύπτει και τις «μικρές» αγωγές των 5.000 ή των 10.000 ευρώ, οι οποίες χρησιμοποιούνται κατά κόρον για να φιμώσουν την τοπική ειδησεογραφία ή τους ελεύθερους επαγγελματίες. Το κόστος για να προσλάβεις έναν δικηγόρο, να γράψεις προτάσεις και να παραστείς στο δικαστήριο παραμένει υψηλό, ακόμα κι αν η απαίτηση του ενάγοντα είναι μικρή. Αν ο ενάγων υποχρεωθεί να προκαταβάλει αυτή την εγγύηση, τότε η «επένδυσή» του στη φίμωσή μας γίνεται αμέσως ασύμφορη. Αν δεν έχει τα στοιχεία να στηρίξει την αγωγή του, θα το σκεφτεί διπλά πριν ρισκάρει την εγγύησή του.
Η αλήθεια είναι ότι καθημερινά υπάρχουν δεκάδες περιπτώσεις, ειδικά στην περιφέρεια και στους ελεύθερους επαγγελματίες, που δεν φτάνουν ποτέ στα «ραντάρ» μας. Και δεν φτάνουν γιατί το Παρατηρητήριο, έτσι όπως λειτουργεί, είναι ένα παθητικό εργαλείο που απλώς κοιτάζει την αιμορραγία χωρίς να τη σταματά.
Οι διώκτες μας δεν φοβούνται να μπουν σε μια λίστα τριών ονομάτων. Φοβούνται μόνο όταν η επίθεση τους γίνει οικονομικά και νομικά ασύμφορη.
Και αναρωτιέμαι, συνάδελφοι: Γιατί η Πολιτεία αναγνωρίζει στον δικηγόρο το δικαίωμα να μην οδηγείται στο αυτόφωρο για αδικήματα λόγου κατά την άσκηση των καθηκόντων του; Το κάνει για να τον προστατεύσει από τον εκβιασμό του αντιδίκου. Γιατί λοιπόν ο δημοσιογράφος, που επιτελεί ένα εξίσου κρίσιμο δημόσιο λειτούργημα, παραμένει “εύκολος στόχος” για μια αυθαίρετη μήνυση που θα τον οδηγήσει στο τμήμα εν ώρα εργασίας;
Δεν ζητάμε να γίνουμε “ανέγγιχτοι”. Ζητάμε όμως να σταματήσει η δημοσιογραφία να είναι το μοναδικό λειτούργημα που δεν διαθέτει ούτε τα στοιχειώδη δικονομικά αναχώματα απέναντι στον προφανή εκβιασμό. Αν η δικαιοσύνη προστατεύει τον δικηγόρο για να εξασφαλίσει τη δίκαιη δίκη, οφείλει να προστατεύσει και τον δημοσιογράφο για να εξασφαλίσει την αλήθεια και την ενημέρωση του πολίτη.
Όμως, η θωράκιση δεν σταματά εκεί. Η Ομοσπονδία οφείλει να προχωρήσει στη δημιουργία ενός Αμοιβαίου Κεφαλαίου Νομικής Άμυνας. Ένα “War Chest” που, σε συνεργασία με τον ΕΔΟΕΑΠ, θα λειτουργεί ως ασφαλιστική δικλείδα. Δεν ζητάμε ελεημοσύνη, ζητάμε έναν μηχανισμό που θα καλύπτει άμεσα τα παράβολα και τις πρώτες δικαστικές δαπάνες, ώστε κανένας συνάδελφος να μην αναγκάζεται να συμβιβαστεί ή να αυτολογοκριθεί επειδή δεν έχει να πληρώσει τον δικηγόρο του.
Παράλληλα, είναι ώρα η προστασία από τη δικαστική παρενόχληση να γίνει όρος απαράβατος στις Συλλογικές Συμβάσεις Εργασίας.
Κανένα Μέσο δεν μπορεί να νίπτει τας χείρας του όταν ένας συντάκτης διώκεται για ένα ρεπορτάζ που δημοσιεύτηκε στις σελίδες του. Η πλήρης νομική και οικονομική κάλυψη από την εργοδοσία πρέπει να είναι αυτονόητη και κατοχυρωμένη.
Συνάδελφοι, αν θέλουμε η δημοσιογραφία να παραμείνει λειτούργημα και όχι ένα «επικίνδυνο επάγγελμα» για λίγους και τολμηρούς, πρέπει να χτίσουμε τώρα τους τοίχους που θα μας προστατεύσουν.
Σας καλώ να υιοθετήσετε αυτή την προσέγγιση: εγγυοδοσία από τον ισχυρό, οικονομικό ταμείο άμυνας από την Ομοσπονδία και νομική κάλυψη μέσω των Συλλογικών Συμβάσεων. Μόνο έτσι η αλληλεγγύη μας θα αποκτήσει πραγματικό περιεχόμενο και οι διώκτες μας θα καταλάβουν ότι η σιωπή μας δεν πωλείται ούτε εκβιάζεται.
